Adli Para Cezası Nedir?

Adli para cezası, Türk ceza hukukunda öngörülen bir yaptırım türüdür. Suç işleyen kişinin belirlenen gün sayısının, bir gün karşılığı olarak 20 ile 100 TL arasındaki miktarla çarpımı sonucunda ulaşılan meblağın Devlet Hazinesine ödenmesidir. Adli para cezası özel hukukta yer alan tazminattan farklı bir durumdadır. Tazminat mağdurun zararını gidermeye yönelikken, adli para cezası kamu düzenini korumaya yöneliktir.
 
  • Adli para cezası kişinin mal varlığına yönelmiş olan ve bu kişinin mali gücü ile orantı kurarak etkisini gösteren ceza türüdür.
  • Adli para cezalarının mutlaka hâkim tarafından verilmesi gereklidir. Diğer devlet kurumlarının verdiği para cezaları idari para cezasıdır.
  • Adli para cezasının taksitle yapılması mümkündür. Hâkim sanığın ekonomik ve şahsi durumunu göz önünde bulundurarak ödemeyi yapması için 1 yıllık bir süre verebilir ya da ödemeyi taksitlendirebilir.
  • Adli para cezası ödenmediği takdirde hapis cezasına çevrilebilir. Bu durumda her 20 TL için bir gün hapis cezasına hükmedilir.
 
Adli Para Cezasının Türleri
Türk Ceza Kanunu'nda adli para cezasına hükmedilmesinin dört farklı yöntemi vardır:
  1. Doğrudan Hükmedilen Adli Para Cezası: Kanunla bir suçun karşılığı doğrudan adli para cezası olarak düzenlenmiş ise hâkim hapis cezası değil, doğrudan adli para cezası vermek zorundadır. Örneğin, taksirle çevrenin kirletilmesi suçu doğrudan adli para cezasını gerektirmektedir.
  2. Seçenek Yaptırım Olan Adli Para Cezası: Kanunla bir suçun karşılığı olarak hapis cezası veya adli para cezası yaptırımlarından yalnız birinin uygulanması seçenek olarak öngörüldüğünde hükmedilen adli para cezası, seçenek yaptırım olan adli para cezasıdır. Yani hâkim ister hapis cezası ister adli para cezası verebilir. Örneğin, basit tıbbi müdahale ile giderilebilecek kasten yaralama suçunda 4 aydan 1 yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmedilebilir. Bu tür adli para cezalarına "gün para cezası" da denilmektedir.
  3. Hapis Cezasından Çevrilen Adli Para Cezası: Kasten işlenen suçlarda bir yıl ve altındaki hapis cezaları, adli para cezasına çevrilebilir. Taksirle işlenen suçlarda ise ceza miktarına bakılmaksızın tüm cezalar adli para cezasına çevrilebilir.
  4. Hapis Cezası ile Birlikte Hükmedilen Adli Para Cezaları: Kanunla bazı suçlar açısından hem hapis hem de adli para cezasının birlikte uygulanması öngörülmüştür. Örneğin; dolandırıcılık suçunda, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ve beş bin güne kadar adlî para cezasına hükmedilir.
 
Adli Para Cezasının Meblağının Belirlenmesi
Adli para cezasının meblağı, belirlenen gün sayısı ile gün karşılığı miktarın çarpılmasıyla hesaplanır. Gün sayısı en az 5 ve kanunda aksine bir düzenleme yoksa en fazla 730 gün arasında olabilir. Gün karşılığı miktar ise en az 20, en fazla 100 TL arasında değişebilir. Hâkim, gün sayısı ve gün karşılığı miktarı belirlerken sanığın kişiliği, sosyal ve ekonomik durumu, yargılama sürecinde duyduğu pişmanlık ve suçun işlenmesindeki özellikleri değerlendirecektir.
 
Adli Para Cezasının Ödenme Süresi ve Taksitlendirme
Hâkim, sanığın ekonomik ve şahsi durumunu göz önünde bulundurarak ödemeyi yapması için 1 yıllık bir süre verebilir ya da ödemeyi taksitlendirebilir. Taksitlendirme halinde taksit sayısı 12'yi geçemez. Ödeme süresi veya taksit sayısı sona erdiğinde adli para cezasının tamamı veya kalan kısmı ödenmemişse infaz işlemine başlanır.
 
Adli Para Cezasının İnfazı
Adli para cezasının infazı için ilgili Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından sanığa bir ödeme emri gönderilir. Ödeme emrinde adli para cezasının miktarı, ödeme süresi veya taksit sayısı, ödeme yapılacak banka hesabı ve ödenmediği takdirde hapis cezasına çevrileceği belirtilir. Sanık ödeme emrine itiraz edebilir. İtiraz halinde dosya infaz hâkimine gönderilir. İnfaz hâkimi itirazın yerinde olup olmadığına karar verir.
 
Adli Para Cezasının Ödenmemesi
Adli para cezasının tamamı veya kalan kısmı ödenmediği takdirde hapis cezasına çevrilir. Bu durumda her 20 TL için bir gün hapis cezasına hükmedilir. Ancak hapis cezasının süresi iki yılı geçemez. Hapis cezasına çevrilen adli para cezasının infazında denetimli serbestlik uygulanabilir.